Oszukani na Czyste Powietrze. Program miał ratować, a zrujnował życie tysiącom Polaków

Nawet 13 tysięcy rodzin w pułapce programu "Czyste Powietrze"

Program "Czyste Powietrze" to ogólnopolski rządowy projekt uruchomiony w 2018 roku, którego głównym celem jest poprawa jakości powietrza w Polsce poprzez ograniczenie emisji szkodliwych substancji z domowych pieców i kotłów. Zakłada on dofinansowanie dla właścicieli domów jednorodzinnych na wymianę starych, nieekologicznych źródeł ogrzewania, termomodernizację budynków, ocieplenie ścian i dachów, wymianę okien oraz montaż nowoczesnych, energooszczędnych instalacji grzewczych.

Co do zasady, program miał pomóc milionom rodzin obniżyć rachunki za ogrzewanie, zwiększyć komfort życia oraz realnie walczyć ze smogiem, który od lat jest jednym z największych problemów środowiskowych w Polsce. Niestety, choć spora część beneficjentów skorzystała z dofinansowania i tym samym zaoszczędziła sporo pieniędzy, jest też ogromna grupa osób, która najzwyczajniej w świecie została oszukana i wpadła w pułapkę programu.

Oszukani na Czyste Powietrze

Ministerstwo Klimatu i Środowiska informowało, że nawet ok. 13 tys. umów może dotyczyć nierozliczonych zaliczek, a stawką są setki milionów złotych - w przestrzeni publicznej pada kwota 736 mln zł.

To potencjalnie 13 tysięcy rodzin poszkodowanych w starym programie, który zepsuł PiS. Kwota nierozliczonych zaliczek wynosi 736 mln zł - wskazała Hennig-Kloska, cytuje portal Bankier.pl.

Jak jednak oszuści wykorzystali program i dlaczego przyszło im to tak łatwo? Okazuje się, że kluczowym punktem stało się prefinansowanie, czyli wypłata zaliczki przed rozpoczęciem robót. To miało pomóc najuboższym, którzy nie są w stanie wyłożyć pieniędzy "z góry". W praktyce bywało tak, że beneficjent podpisywał umowę z firmą i pełnomocnictwo "do załatwienia formalności", a wykonawca składał wniosek w jego imieniu oraz pobierał zaliczkę.

W rządowych dokumentach o planowanej ustawie wskazano wprost, jakie nieprawidłowości wykryto, w tym m.in.:

• składanie wniosków przez pełnomocników bez wiedzy lub zgody beneficjentów,
• poświadczanie nieprawdy,
• występowanie o zaliczki bez wiedzy beneficjentów
• niewykonanie inwestycji w terminie lub wcale.

Efekt? Pieniądze publiczne trafiły na konta firm, a właściciele domów zostali z problemem. Bo formalnie to beneficjent jest stroną umowy dotacji.

Zostaliśmy oszukani. Fundusz przyznał dotacje na 2 inwestycje. W jednej wymieniony został piec, w drugiej pomierzyli tylko okna do wymiany i hydraulicy rozłożyli folie pod ogrzewanie podłogowe. Wykonawca za ok 3 tygodnie ma ogłosić upadłość a co z nami? Pan wykonawca się rozpłynął, nie odbiera, nie odpisuje-widmo.Termin realizacji mija początkiem 2026 r . Dodam, że w naszym regionie owa firma była bardzo chwalona, widzieliśmy kilka inwestycji. Jak mogliśmy się tak dać nabić w butelkę?! Proszę o poradę, co zrobić żeby nie zbankrutować? [..] -  napisała pani Wioleta na grupie na Facebooku "Oszukani przez Czyste Powietrze".

Zostaliśmy oszukani przez firmę. Wzięli zaliczkę i cisza. Zero kontaktu. Nie wykonali niczego z umowy. Fundusz domaga się spłaty prawie 40 000 zł. Czy ktoś z Państwa jest w podobnej sytuacji? Jaka jest procedura, jeżeli chodzi o ściągniecie z nas tego zadłużenia? Bo nie mamy takiej gotówki, a w poniedziałek mija termin spłaty do Funduszu. Co się stanie, jeżeli do poniedziałku nie wpłacimy tej kwoty? Czekamy na wysłanie pism przez prawnika, ale to wymaga czasu, a odsetki rosną. Sprawa jest już zgłoszona do prokuratury w Katowicach. Bardzo proszę o pomoc. - napisała pani Magdalena na grupie na Facebooku "Oszukani przez Czyste Powietrze".

Najbardziej ucierpieli ci, którym program miał pomagać

Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca uwagę na najbardziej bolesny paradoks, a mianowicie fakt, że fundusz dochodzi zwrotu kwot dofinansowań wypłaconych bezpośrednio wykonawcom od samych beneficjentów, także wtedy, gdy inwestycja nie została wykonana, bo firma urwała kontakt lub działała nieuczciwie. Dla wielu rodzin dochodzone kwoty są nie do udźwignięcia - bo po pomoc zgłaszali się właśnie z powodu braku środków na wymianę źródła ciepła czy ocieplenie domu.

Oszukani na Czyste Powietrze - żądają zwrotu pieniędzy

W dokumentach rządowych pada ważne wyjaśnienie, iż nie ma bezpośredniego stosunku prawnego między wykonawcą a NFOŚiGW/WFOŚiGW, dlatego w przypadku nieprawidłowej realizacji przedsięwzięcia to beneficjent dostaje wezwanie do zwrotu dotacji (zaliczki). 

Brak stosunku prawnego pomiędzy wykonawcą a Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej: NFOŚiGW) oraz wfośigw skutkuje wezwaniem do zwrotu dotacji beneficjenta (z uwagi na niezgodne z umową o dofinansowanie wykonanie przedsięwzięcia). [...] - czytamy w Projekcie ustawy o pomocy beneficjentom (UD346).

Ustawa dla poszkodowanych w programie "Czyste Powietrze"

Na szczęście w wykazie prac legislacyjnych rządu widnieje projekt ustawy (UD346) o pomocy beneficjentom poszkodowanym przy realizacji "Czystego Powietrza". Z zapowiedzi wynika, że celem ma być m.in. umożliwienie zawieszenia obowiązków dotyczących należności beneficjentów w uzasadnionych sytuacjach (czyli realna ochrona osób, które padły ofiarą oszustwa). To kluczowe, bowiem dziś fundusze nie mają narzędzi prawnych, by w takich przypadkach zawieszać zobowiązania finansowe czy stosować ulgi w spłacie należności cywilnoprawnych.

Źródło: Oszukani na Czyste Powietrze. Program miał ratować, a zrujnował życie tysiącom Polaków